Sąd Administracyjny w Dreźnie wydał wyrok uznający kontrolę graniczną przeprowadzoną 25.09.2024 wobec Jakuba Wolińskiego za bezprawną. W szczególności bezprawne było ustalenie tożsamości oraz przeszukanie pojazdu, do których doszło w trakcie kontroli granicznej.
Na rozprawie 11.11. obie strony mogły w wyczerpujący sposób przedstawić swoje racje. Przy sali wypełnionej do ostatniego miejsca prowadzący rozprawę wiceprezes Sądu Administracyjnego w Dreźnie, dr Hans-Christian John, zdecydował o zaprezentowaniu nagrań z kamer policyjnych, dokumentujących zdarzenie. Widać było na nich przebieg kontroli, która była przedmiotem rozprawy (włącznie z przeszukaniem pojazdu), a także innej, kiedy przez niemal dwie godziny Jakub Woliński z małżonką byli przetrzymywani przez policjantów nocą w grudniu 2024 na parkingu przy checkpoincie.
Prawnicy reprezentujący Policję Federalną argumentowali, że skarga w ogóle nie powinna zostać dopuszczona do rozstrzygnięcia ze względu na to, że były to rutynowe czynności. Adwokat Jakuba Wolinskiego, Christoph Tometten, podkreślał z kolei, że wszelkie działania służb w zakresie kontroli granicznych pozostają bezprawne ze względu na brak podstawy prawnej do prowadzenia takich działań. Kodeks z Schengen pozwala wprawdzie na tymczasowe wprowadzenie kontroli granicznych, ale tylko w ściśle określonych i nagłych przypadkach jako środek ostateczny.
Kancelaria prawna reprezentująca stronę pozwaną próbowała wykazać, że sytuacja migracyjna, w jakiej znalazły się Niemcy, uzasadniała wprowadzenie kontroli granicznych. W odpowiedzi na to stanowisko Christoph Tometten wskazał na to, że choć mogło co prawda przejściowo i punktowo dochodzić do trudności w zarządzaniu presją migracyjną, sytuacja daleka była od kryzysu, który odpowiadałby opisanym w Kodeksie z Schengen kryteriom tymczasowego przywrócenia kontroli granicznych. Potwierdziła to stanowisko również Komisja Europejska w swoim raporcie z 02.06.2026 o prowadzonych kontrolach granicznych (punkty 40 i 41 tej opinii) w strefie Schengen. W związku z tym działania rządu federalnego wykraczają poza wyznaczone ramy prawne.
W mowie końcowej Jakub Woliński zwrócił uwagę na dominujące negatywne skutki kontroli granicznych w strefie Schengen: cofanie przygranicznej integracji, marnowanie publicznych pieniędzy i zasobów służb, korki i regularnie powtarzające się utrudnienia w ruchu przygranicznym. Stwierdził, że to właśnie mieszkańcy pogranicza najbardziej ponoszą koszty politycznych decyzji rządu w Berlinie. Wspomniał również o braku zaufania Niemiec do swoich sąsiadów i sojuszników. „Odgradzając się od wszystkich rząd niemiecki daje do zrozumienia, że inni nie wypełniają swoich zobowiązań wynikających z członkostwa w strefie Schengen. Szczególnie w przypadku Polski jest to krzywdzące stwierdzenie, biorąc pod uwagę, ile środków zostało zainwestowane w powstrzymanie wojny hybrydowej na wschodniej granicy, będącej granicą zewnętrzną Unii Europejskiej. Przypominam, że na służbie zginął tam polski funkcjonariusz. Twierdzenie – a tym jest utrzymywanie kontroli granicznych przez Niemcy – że Polska nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, jest wyjątkowo niestosowne i nieprawdziwe.”
Po ogłoszeniu wyroku Christoph Tometten zwrócił uwagę, że do identycznej decyzji sądu w reakcji na skargę na kontrole graniczne dochodzi już po raz kolejny. „Rząd federalny powinien natychmiast zakończyć prowadzenie kontroli granicznych. Wydarzenia związane z migracjami mogą pozostać wyzwaniem, ale nie uzasadnia to wieloletniego łamania prawa europejskiego.”.
Jakub Woliński liczy na to, że sygnał płynący z wyroku Sądu Administracyjnego w Dreźnie skłoni kolejne osoby i podmioty do zakwestionowania kontroli granicznych w strefie Schengen. W przypadku przedsiębiorstw może otworzyć się ścieżka do zgłaszania roszczeń odszkodowawczych. Powinno być to łatwiejsze, kiedy jest wyrok wskazujący na bezprawny charakter działań niemieckiego rządu. Zwraca on także uwagę, że w jego rodzinnym Zgorzelcu/Görlitz również polska strona prowadzi kontrole graniczne. Jego zdaniem są one dokładnie z tych samych powodów nielegalne w świetle Kodeksu z Schengen, co ich niemiecki odpowiednik. „Być może rząd w Warszawie powinien się zastanowić, czy siłowe przepychanie się w naszym mieście to najlepsza strategia rozmawiania z niemieckimi partnerami. Mam nadzieję, że moja sprawa da do myślenia decydentom w polskim rządzie i zdecydują się oni na bardziej cywilizowane i skuteczniejsze rozwiązanie na drodze sądowej. Polska ma prawo pozwać Niemcy za łamanie Traktatu z Schengen do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i żądać zabezpieczenia w postaci kar dziennych za utrzymywanie kontroli granicznych przez stronę niemiecką. Najpierw jednak trzeba zaniechać kontroli po stronie polskiej, abyśmy sami nie łamali prawa europejskiego.
Na tej samej rozprawie sąd przyjął również skargę na kontrole graniczne ze strony Volkera Wiedersberga – niemieckiego obywatela z Brandenburgii. Skutecznie podważył on kontrolę w autobusie na granicy niemiecko-czeskiej w maju 2026 roku. „Symboliczna polityka rządu federalnego odbywa się kosztem moich praw i moich współobywateli” – powiedział na zakończenie rozprawy. Volker Wiedersberg jeszcze w czasach NRD bronił praw obywatelskich i w odwecie za to trafił do aresztu niemieckiej policji politycznej Stasi. Obecnie jest prawnikiem i przewodniczącym Rady Gminy Michendorf w Brandenburgii.
Tekst: Notatka prasowa Jakub Woliński
